رقص سماع چیست؟ به همراه فیلم

رقص سماع چیست؟ به همراه فیلم

رقص سماع درواقع حالتی از خلسه روحی است که صوفیان برای دست یافتن به عشق الهی به آن روی آورده و دست از همه مادیات می کشند این حرکات موزون درواقع مراسمی مذهبی است که برای پرستش خداوند یگانه برگزار می شود و همراه با آواز خوش و مدح خداوند و پیامبر می باشد... در ادامه ی مقاله ی رقص سماع چیست؟ با این رقص مذهبی، تاریخچه و طریقه انجام آن بیشتر آشنا خواهیم شد.

رقص سما از مراسم صوفیان

تاریخچه رقص سماع

مراسم رقص سماع یکی از مراسمهای مذهبی در میان صوفیان است که تاریخچه ای چندهزار ساله داشته و اولین اشاره‌ها به این مراسم به زمان حضرت داوود باز می گردد. اولین نمونه ها از این نوع حرکات مذهبی در ایران نیز، در شاهنامه نام برده شده است و به زمان "خسرو کیانی" یا "کی خسرو" یکی از پادشاهان سلسله کیانیان باز می گردد. در برخی از مقالات، مراسم سماع به اسلام نسبت داده می شود اما این مراسم از زمان ورود آریایی ها در ایران برای پرستش خداوند یگانه وجود داشته است و صرفاً اسلامی نیست (بلکه به حکم فقهای اسلامی این مراسم حرام  و یا مکروه بوده و ارتباطی با پرستش اسلامی خداوند ندارد چراکه انجام حرکات موزون و موسیقی لهو هردو از اعمال نهی شده در اسلام هستند).

رقص سماع چیست و لباس رقص سماع چیست

معنا و اصطلاح سماع یا سماء

سماع در لغت به معنای شنیدن بوده و در اصطلاح به رقص صوفی اطلاق می شود که بر به وجد آمدن افراد توسط گوش دل فرا دادن به نغمه و آوازی روحانی اشاره دارد، از سوی دیگر این حرکات، سماء نیزخوانده می شوند (کلمه سماء واژه ای اوستایی است که به معنای آسمان می باشد) و فلسفه ای که برای آن مطرح است، روبه آسمان بودن افراد صوفی هنگام مراسم است تا گنج معنوی را از سمت آسمان و از وجود الهی دریابند... .

 رقص سماع چیست و چطور انجام می شود

تغییرات رقص سما از ابتدا تا به امروز

همان طور که اشاره شد رقص سماع از زمان های دور در میان افراد رواج داشته است، اما از ابتدا تا به امروز دستخوش تغییرات و حتی انتقاداتی از سوی مذهبیون شده است. در ابتدا سیر سلوک مراسم سماء در محافل شعر خوانی انجام می شد که بعدها به اجرای شعر توسط خواننده یا گروهی از خوانندگان خوش صوت تغییر یافت و صوفیان توسط اشعار و صوت خوش خواننده به وجد آمده و به پایکوبی و انجام حرکات موزون با فلسفه ای خاص می پردازند پس از مدتی و در طول زمان به این مراسم، نی و دف نیز افزوده شد. این دو آلت موسیقی هرکدام معنای خاصی در مراسم دارند. دف به معنی عالم کبیر بوده و سوراخ های نی به دید حفره های نه گانه بدن انسان ها (چاکراهای ورود و خروج انرژی) تعبیر می شوند. در طول سال ها سازهای دیگری به این روال افزوده شده است که شامل تنبور، كمانچه، كمان، تار و رباب می شود. در حال حاضر و در مراسم های نمادین فرهنگی ممکن است این موارد متفاوت باشد و از آلات موسیقی دیگری نیز برای موسیقی استفاده شود.

نواختن موسیقس هنگام جشن سماع

 اما در متن های یافته شده گفته می شود که صوفیان به دو دسته تقسیم می شوند:

  • آنان که صوت و نوا می شنوند
  • آنان که معنی می شنوند

افراد و صوفیانی که صوت و آوا می شنوند، این مراسم روحانی را همراه با موسیقی های خاص انجام می دهند و در ادامه، با گوش دادن به موسیقی است که به وجد آمده و به خلسه فرو می روند. اما افرادی که در دسته دوم قرار دارند، معنا می شنوند افرادی هستند که با تفکر درباره شعرها و مدح هایی که می شنوند دچار این حال معنوی شده و به خلسه فرو می روند. هر دو حالت خاسه روحی، در طول زمان، طرفداران خاص خود را داشته و دارد و هردو فلسفه های عمیقی را در پی دارند که فهم آن برای همه افراد آسان نیست. اما گفته می شود افرادی که معنا می‌شنوند  از لحاظ معنوی ارتباط بیشتری برقرار کرده و مقرب تر هستند.

سماع را در طول تاریخ به دسته های مختلفی تقسیم کرده اند:

  • عام/ خاص/ خاص الخاص
  • متسمّع/ مستمع/ سامع
  • حرام/ مکروه/ مباح/ مستحب

از سلسله های تصوف می توان  چشتیه، مولویه، مریدیه، نقشبندیه، قادریه، رفاعیه، شاذلیه، سهروردیه، تیجانیه، نعمت‌اللهی را نام برد.

مراسم سماع مولویه

مراحل مراسم سماع

در مراسم سما کنونی برای شروع، ابتدا آیاتی از قرآن و مدح حضرت محمد (نعت) خوانده می شود، پس از اتمام آیات قرآن، نی زن به صورت تکنواز شروع به نواختن می نماید و در پس آن آلات دیگر موسیقی نیز نواخته می شوند. مراسم با (به اصطلاح) "سلام" یکی از درویشان حاضر شروع می شود. (درویش با بوسیدن نمادین دست مرشد اجازه شروع مراسم را می گیرد) شیخ در جای خود می ایستد و درویشان در گرد او دایره ای تشکیل می دهند و شروع به چرخش کرده و با ذکر الله، الله به دور خود و به دور شیخ می چرخند که در این مراسم شیخ استعاره از خورشید بوده و مریدان او استعاره از ستارگان هستند که دست در آسمان، هم به دور خود و هم به دور خورشید در حال چرخش هستند در صوفیه چرخش به معنای عشق است و هر عشقی در نهایت منجر به عشق الهی خواهد بود. در نهایت سلام دیگری انجام می شود و با دعا و نیایش به این مراسم پایان داده می شود.

رقص سماع چیست

اما رقص سماع حرکات موزونی همانند دیگر رقص ها نیست که بتوان آنرا در آموزش های چند ساعته آموزش داد و به گفته سالکان، سماء مسیری چند ساله است و در پس آن چله نشینی ها و ریاضت ها نهفته است و حالات عرفانی و عقلی در انجام خالصانه آن تأثیر به سزایی دارد. مراحل رقص سماعی که حالات عرفانی واقعی در آن پدیدار شود حتی ممکن است به مرگ افراد در حین خلسه منجر شود و این بر اثر غرق شدن در حالات عرفانی رخ می دهد. مرگ بر اثر حالات روحانی و خلسه در این مراسم حتی در قرن حاضر بارها در شهرهای مختلفی مانند قونیه مشاهده شده است.

ادای احترام و سلام سماع

این مراسم در نمایش های نمادین در حدود 30 دقیقه به طول می انجامد اما در سماع واقعی ممکن است، حالت روحانی، هفته ها طول کشیده و در نهایت به از دست دادن جان شخص منجر شود وهیچ زمانی برای آن تعریف نمی شود زیرا به حالات روحانی و عمق خلسه فرد بستگی دارد.

در شاهنامه فردوسی "کی خسرو" یا "خسرو کیانی" شخصیتی با خصوصیات بسیار مشابه با حضرت خضر نام برده شده است و گفته می شود سماعی در حدود 5 هفته داشته است و در حیسن سیر سماع جان خود را از دست داده است.

مراسم جشن سما در چه اماکنی برگزار می شود؟

سیر سماع ممکن است در کوچه و بازار نیز اتفاق افتاده و مدتی زمان ببرد اما مکان های خاصی نیز در این فرقه برای این کار اختصاص داده شده است که دارای یک سالن دایره ای شکل مخصوص است و در واقع عبادتگاه صوفیان به شمار می آید. مراکز صوفیه شامل خانقاه، زاویه، رباط، صومعه، دویره (دیر)، لنگر تکلیه است و مراسم ها در این اماکن برگزار می شود.

خانقاه یا دیر

سیر سماع در رقص سما

رقص سماع در ایران

رقص سما در ایران به زمان های بسیار دورتری از ورود اسلام بازمی گردد و گفته می شود از زمان ورود آریایی ها به ایران این مراسم مذهبی جریان داشته است اما چیزی که واضح نمایان است این است که ما این مراسم را بیش از هرچیز به مولانا و درویشان صوفی مربوط می دانیم و با شنیدن مراسم سماء، مولانا را به یاد می آوریم. این مراسم مذهبی که ما به حالت کنونی مشاهده می کنیم نیز مربوط به رسوماتی است که از زمان مولانا به جای مانده است.

 در ایران و در قرون پس از اسلام، ابوعلی سینا و فارابی نیز از این روش برای درمان تعدادی از بیماری ها استفاده می کرده اند زیرا از تأثیرات عمیق موسیقی موزون همراه روحانیت بر بدن انسان آگاه بوده اند؛ همچنان که برای قرأت قرآن و گفتن اذان نیز همواره از خوش صدا ترین افراد دعوت می شود...

مراسم روحانی سما

جشن سماع در ترکیه

هرساله در شهر قونیه ترکیه مراسمی برای بزرگداشت این عارف بزرگ برپا می شود که شامل معرفی و تشریح سبک زندگی، اشعار و سماع مولانا می شود. علاوه بر فستیوال های سالانه ترکیه این جشنواره که باعث جذب بسیاری از گردشگران به شهر قونیه در ترکیه می شود در تاریخ 10 مارس هرسال برگزار می شود.

اگر با تور قونیه به ترکیه سفر کردید و به آشنایی بیشتر با مولانا علاقه داشتید می توانید به مراکز زیادی مراجعه کرده و از نزدیک با روش زندگی او آشنا شوید... اما مهم ترین مراکزی که برای آشنایی با مولوی در قونیه فعالیت دارند مرکز فرهنگی و آرامگاه مولانا می باشند.

سیر سماع و مراسم آن

مرکز فرهنگی مولانا در طول سال مراسم های زیادی از این آیین برگزار می کند اما اصلی ترین مراسم در زمان تولد این شاعر برپا می شود که مصادف با 17 دسامبر می باشد. در این مراسم پیروان تصوف گرد هم آمده و به رقص سما می پردازند و آیین مولوی را به جای می آورند. آرامگاه مولوی نیز در زمان های مختلف سال میزبان صوفیان زیادی از سراسر دنیا است که برای به جای آوردن آیین تصوف گرد هم آمده اند اما مهم ترین مراسم در روز تولد این شاعر برگزار می شود که خود در جذب گردشگران به قونیه تاثیراتی داشته است. این رویداد فرهنگی سالها در ترکیه به علت جلوگیری از تجمع های سیاسی با ممنوعیت مواجه بود اما در دهه اخیر به یکی از عوامل جذاب گردشگری این کشور تبدیل شده است.

برای آشنایی بیشتر با رقص سماع و یا مراجعه به  مرکز فرهنگی مولانا می توانید روی لینک کلیک کرده و جزئیات آن را مطالعه نمایید. این مرکز در طول سال تعدادی مراسم سماع برگزار می کند که بازدید از آنها، به طور کامل افراد را با این مراسم آشنا می سازد. گذشته از مراسم در این محل مقداری از لوازم و کتاب هایی که از مولانا به جای مانده است به نمایش در آمده است که زندگی او را به زیبایی به نمایش می کشد.

رقص سماع چیست و چگونه برگزار می شود  

مراسم سماع علاوه بر قونیه در شهرهای پر رفت و آمد تری مانند استانبول نیز برگزار می شود و در مراکز فرهنگی به نمایش گذاشته می شود اما در شهر هایی مانند آن افراد به جاذبه هایی مانند جاذبه های زیر بیش از دیگر دیدنی ها علاقه مند هستند.

 
مقاله پیشنهادی ما :  آکواریوم استانبول
مقاله پیشنهادی ما :   پارک آبی استانبول

نوشته شده توسط سفربانک

امتیاز 4.83از 5 (278 رای)

نظرات کاربران

taraneh
در تاریخ: 16:00:18 1399/3/13

چیز جالبی بود اولین بار در مورد این رقص میشنوم ولی من فیلم رو دیدم با اون موزیکی که روی فیلم گذاشته بودن یکم ترسناک بود 😕 نمیدونستم همچین مراسم هایی هم وجود داره بعد گفتید ممکنه انقدر طول بکشه که جان خودش رو از دست بدن ؟! یعنی انقدر دور خودشون میچرخن تا بمیرن ؟! به نظرتون این یکم تفریط نداره ؟ شاید هم من بد متوجه موضوع شدم

هانیه
در تاریخ: 17:20:29 1399/3/11

با سلام و خدا قوت خدمت شما نویسنده گرامی از شما ممنونم که این مطلب جالب را درج کردین برای من خیلی جالب بود اولین بار بود اسم این رقص رو می شنوم خیلی متفاوت با رقص های دیگه است کلی مقدمه ، آداب و رسوم و چیزای دیگه رو داره باحال بود

م.ج
در تاریخ: 23:59:07 1399/3/10

به نظر من در هر کاری افراط و تفریط بشه نتیجه جالب توجهی نمیده ولی این نکته رو هم باید بگم که به اعتقادات دیگران هم باید احترام گذاشته شود. با سپاس

گرفتار
در تاریخ: 20:57:35 1399/3/5

وقتی دور خودشان میچرخند .سرشان گیچ میره که احتمالا فکر میکنند رفتند تو خلصه. جریان خونی در مغز به هم میخورد .و مغزشان هنگ میکنه .که این هم میگن مکاشفه. من مخالف رقص سماع نیستم .همه درست میگن.هر کس به اندازه استعدادش . وقتی زورکی بیاریش به راه مستقیم .میدانی چی میشه .میشه ابن مجلم .با شمشیر میزنه بر فرخ نور خدا .به نیت نزدیکی به خدا. کلا جالبه است ادمها در وهم گرفتارند .که وهم یکی از دامهای شیطان است. راه مستقیم یکی است .وخدا ما را به راه مستقیم هدایت کند. اگه مارا هدایت نکرد .راه مستقیم را سر راهمان بگذارد🥰

شهاب الدین پنجه در تاریخ: 04:24:37 1399/3/11

متاسفانه یکی مو میبینه و یکی پیچش مو این تفاوت دیدگاه هر چه در فهمت نیاید آن بود

فرزانه
در تاریخ: 02:42:44 1399/2/31

سلام ممنونم برای قرار دادن این مطلب خوب دوست عزیز سفر بانکی🌹 جالبه که تماشای این رقص به یکی از جاذبه‌ های گردشگری تور ترکیه تبدیل شده و من واقعا دوس دارم یک بار از نزدیک این نوع رقص رو ببینم.نوع پوشش لباس هاشون و حرکات موزونشون واقعا دلنشینه. گویا تووی کتب مقدس نظیر تورات و انجیل هم به سماع اشاره‌هایی شده.

پرواز
در تاریخ: 13:59:47 1398/12/8

بسیار جالب و زیبا بود

صبا
در تاریخ: 11:48:48 1398/11/19

ظاهرا مراجع ما خیلی این موضوع سماع رو قبول ندارن اگه ممکنه یه توضیح در این مورد بدین. توی ایران هم ظاهرا هنوز فرقه هایی هستند که این سماع رو دنبال می کنند.

سامان ولی
در تاریخ: 12:07:14 1398/10/25

ظاهرا در دوره نعمت الله ولی که موسس سلسله نعمت الهی بوده رقص سماع طوری دیگه برگزار میشده که مغایر شریعت نباشه و رقصیدن و دویدن و ... تو کار نبوده و فقط کف و بعضی وقتا دف و نی می زذن. خود نعمت الله هم رو قبله مینشسته و ذکر لا اله الا الله میگفته.

صادق
در تاریخ: 08:44:46 1398/10/22

یکی از مراسم های جالب ترکیه رقص سماع هست خیلی دوست دارم یه بار از نزدیک ببینم

سید آبادی
در تاریخ: 15:41:48 1398/10/11

آفرین به ایرانیا.. ای کاش چند نفر که تو رقص سماء مهارت داشتند و معروف بودند هم معرفی می کردید.

hasan
در تاریخ: 11:12:20 1398/10/10

فیلم رقص سماع کهگذوشتین خیلی باحال و عرفانیه.

نسرین
در تاریخ: 09:22:57 1398/10/10

نصف این آدمایی که تو این مراسم رقص سماع هستند و انجامش میدن هیچ اطلاعی از فلسفه و داستانش ندارن ولی واقعا جالب و دیدنیه... توصیه میکنم رقص سماع در کنسرت گروه شمس رو ببینید ..

علی
در تاریخ: 10:21:41 1398/10/9

این رقص سماع مثل این که تو ایران خودمون هم تو شهرهای مختلف دارن. صوفیا که خیلی هم بهش اعتقاد دارن.

محمدرضا
در تاریخ: 09:07:29 1398/10/3

مراسم رقص سماع علاوه بر قونیه در شهرهای پر رفت و آمد تری مانند استانبول برگزار میشه و اگر توی ایران هم این رقص رواج پیداکنه خیلی خوب میشه و حتما استقبال میشه

سلیمان
در تاریخ: 09:43:20 1398/8/20

مطلب جالبی بود.البته من فکر میکنم اون سماعی که قبل از اسلام بوده با این رقص سماع که در دوره اسلامی و بوسیله عرفای تصوف ایجاد شده خیلی متفاوت باشه و اینکه با توجه به این که الان دیگه تصوف پیروان خیلی کمتری از قبل داره این مراسم بیشتر حالت نمادین داره

مهراد
در تاریخ: 11:14:16 1398/8/14

با اینکه رقص سماع یا همون رقص سماء در ایران هم ریشه داشته، اما متأسفانه فکر نکنم اثری ازش باقی مونده باشه. اما می دونم در شهر قونیه ترکیه این مراسم رو هر از چند گاه و همچنین در زمان بزرگداشت مولانا و شمس که اصالتاً ایرانی بودن برگزار می کنن. متأسفم که همه چیز در ایران از جنبه های نفع یا ضرر برخی، بهش بها داده می شه یا کم ارزش تلقی میشه و در نهایت محو میشه!!!! در هر صورت به نظرم رقص سماع خیلی فراتر از اون چیزیه که در قرن های اخیر به صورت نمادین اجرا می شه. ولی همینم برای زنده نگه داشتن مراسم های کهن ارزشمنده.

زیبا در تاریخ: 11:09:27 1398/8/18

رقص سماع در ایران هم برگزار میشه اما نه به صورت رسمی، به نظر یه تعدادی از افراد در ایران هم هستند که به این رقص معتقد هستند اما خوب چون در ایران جنبه ی غیر از دین اسلام داره خیلی به صورت علنی و عمومی نیست. برام جالب بود که این رقص در ایران سابقه چند هزار ساله داره چون فکر می کردم نهایتا به چند دهه قبل از مولانا برمیگرده. به نظر جالب میاد اگر از نزدیک بشه یکی از این مراسم هارو دید. البته واقعی نه مراسم های نمادینی که در مراکز فرهنگی ترکیه برگزار میشه.

علی احمدی زاده
در تاریخ: 13:57:48 1398/8/12

آیا رقص سماع در ایران هم برگزار می شود؟ از اینکه مولوی و قونیه مربوط به ایران می شده چیزی گفته نشده است. ولی مطالب خوب و موضوع بسیار جالب بود.

نمایش بیشتر

کامنت خود را در رابطه با این مقاله بنویسید و کسب درآمد کنید.